"მე გალში ცოცხალ, კონკრეტულ ადამიანებთან მაქვს კონტაქტი და როგორც წესი, უმრავლესობა აღიარებს, რომ თავისუფლად სუნთქვა დღეს უფრო შეიძლება, ვიდრე ადრე..." - აცხადებს "მთელ კვირასთან" ინტერვიუში შერიგებისა და სამოქალაქო თანასწორობის საკითხებში სახელმწიფო მინისტრი პაატა ზაქარეიშვილი.

მისივე თქმით, მაგალითად, გალში ქართული ენის რუსულით ჩანაცვლებაზე საუბარი არ არის და ინფორმაცია ამის შესახებ დამახინჯებულად ვრცელდება.

"ქართული ენა რჩება და ქართულთან ერთად რუსული ენა შემოაქვთ, ასეა სწორი ინფორმაცია... თუკი ადამიანს ორი ენა ეცოდინება, ამაში უარესი რა არის?! ჩვენ სხვადასხვა რეგიონში გვაქვს ბილინგვური სწავლება, როდესაც ადამიანს ორ ენაზე ასწავლიან. სიტყვაზე, ინგლისური რომ შეიტანონ, უარესი იქნება? ჩვენ სკოლაში რომ ვასწავლით ქართულთან ერთად ინგლისურს და ფრანგულს, კარგია თუ ცუდი?! ანუ, ადამიანმა ორი ან სამი ენა რომ იცის, ხომ კარგია?!" - დასძენს ზაქარეიშვილი.

რამდენიმე დღის წინ გაერო-ს წარმომადგენლობა სოხუმში დე ფაქტო პრეზიდენტ რაულ ხაჯიმბას შეხვდა, სადაც 2012 წელს შეწყვეტილი ე.წ. ჭუბურხინჯის შეხვედრების აღდგენის შესაძლებლობაზე ისაუბრეს.

როგორც პაატა ზაქარეიშვილი აცხადებს, ადრე ამ თემაზე მოლაპარაკება გაჩერებული იყო, ახლა კი მოლაპარაკება მიდის.

"ეს არ არის იმის გარანტია, რომ ის კონკრეტული შედეგით დასრულდეს. თუმცა, ამ წუთში მოლაპარაკების, შეთანხმების, დეტალების დაზუსტების პროცესი მიმდინარეობს", - აღნიშნავს ზაქარეიშვილი.

ცნობისათვის, "ინციდენტების პრევენციისა და მათზე რეაგირების მექანიზმების ფარგლებში" გალის რაიონის სოფელი ჭუბურხინჯში ოთხმხრივი შეხვედრა სოხუმის, თბილისის, გაეროსა და რუსეთის სამშვიდობო ძალების წარმომადგენლების მონაწილეობით პირველად 1997 წელს გაიმართა. მხარეები უსაფრთხოების საკითხებს განიხილავდნენ, თუმცა "ტრადიციულად" წოდებული ამ ფორმატის მოლაპარაკება არაერთხელ ჩაშლილა და გარკვეული პერიოდით შეწყვეტილა.

2008 წლის აგვისტოს ომის შემდეგ შეხვედრის ფორმატი გაფართოვდა და მას კიდევ ერთი მონაწილე - ევროკავშირი დაემატა. 2012 წელს აფხაზურმა მხარემ ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისიის ხელმძღვანელი ანჯეი ტიშკევიჩი მიკერძოებაში დაადანაშაულა და ჭუბურხინჯის ფორმატში შეხვედრები შეწყვიტა.

"მთელი კვირა": რამდენად პერსპექტიულია ჭუბურხინჯის ხუთმხრივი შეხვედრების აღდგენა და მისი აღდგენის სანაცვლოდ რა წინაპირობას აყენებს სოხუმის რეჟიმი და რა წინაპირობა გვაქვს ჩვენ?

პაატა ზაქარეიშვილი: გაერო-ს წარმომადგენლებმა სოხუმში ერთ-ერთი ბოლო ჩასვლისას ეს საკითხი კიდევ ერთხელ დააყენეს. გალის შეხვედრები სამ წელზე მეტია არ ჩატარებულა და ამ ხნის განმავლობაში რეგულარულად ხდება ამ საკითხის დაყენება.

მოლაპარაკების პროცესი მიდის. მით უმეტეს გაერო ახორციელებს მას და არ მგონია, ჩვენი პარტნიორების გვერდის ავლით უნდა ვილაპარაკო იმ სცენარებზე, რაზეც ისინი საუბრობენ. იმედი გვაქვს, რომ შეხვედრები აღდგება.

ამ ბოლო დროს გარკვეული ტენდენცია გამოიკვეთა. რა თქმა უნდა, პრობლემები რომ არ იყოს, შეხვედრები ამდენი ხნის განმავლობაში აღდგებოდა. ბუნებრივია, არის რაღაც გარკვეული წინაპირობები და ამ წინაპირობების გადალახვაზე ვმუშაობთ, რაშიც გაერო-ს წარმომადგენლები ძალიან მონდომებულნი არიან.

"მ.კ.": ის ერთი წინაპირობა მაინც შეგიძლიათ დაასახელოთ, რასაც ყველაზე ხშირად აყენებს აფხაზური მხარე?

პ.ზ.: მირჩევნია არ გითხრათ, იმიტომ, რომ ამან შესაძლოა მოლაპარაკებებს ხელი შეუშალოს.

"მ.კ.": სოხუმის დე ფაქტო საგარეო საქმეთა მინისტრ ვიაჩესლავ ჩირიკბას განცხადებით, სოხუმს აქვს რამდენიმე მოთხოვნა და ერთ-ერთი მთავარი წინაპირობაა ის, რომ სოხუმი მოითხოვს შეწყდეს ზეწოლა დე ფაქტო საგარეო საქმეთა სამინისტროს "დიპლომატებზე", რომლებიც მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებში ჩადიან და მოღვაწეობენ. ამაზე რა პასუხი აქვს საქართველოს?

პ.ზ.: ამას არანაირი საერთო არ აქვს გალის შეხვედრებთან. ეს სხვა თემაა, რაზეც ისინი ლაპარაკობენ, მაგრამ ეს არ ეხება გალის შეხვედრის ყოფნა-არყოფნას.

"მ.კ.": თანხმობის მიღწევის შემთხვევაში სად უნდა ჩატარდეს ეს შეხვედრები?

პ.ზ.: ადგილი ყველაზე ნაკლებადაა მნიშვნელოვანი. ამაზე ამ წუთას ლაპარაკი ნამდვილად არ არის. ყველგან შეიძლება ჩატარდეს. ალბათ უფრო გალი ან გალთან სადმე ახლს.

"მ.კ.": რამდენად მნიშვნელოვანია ე.წ. ჭუბურხინჯის ფორმატის აღდგენა? რამდენად სასარგებლო იყო და აღდგენის შემთხვევაში რამდენად სასარგებლო იქნება?

პ.ზ.: სასარგებლო იქნება, რადგან ასეთ შემთხვევაში ადგილზე წყდება ბევრი საკითხი. მოგეხსენებათ, გალში თუ ერგნეთში პოლიტიკური საკითხები არ განიხილება. განიხილება მხოლოდ ადგილობრივი მოსახლეობისა და გამყოფი ხაზის გასწვრივ არსებული პრობლემები. ეს შეიძლება ყოფითი საკითხები იყოს, გამორიცხული არ არის კრიმინალური საკითხებიც - ვიღაცას ძროხა დაეკარგა, ვიღაც ადამიანი დაკავებულია და ასე შემდეგ. უამრავი, ყველდღიური საკითხები, რაც ადგილზე საკითხის გადაწყვეტას მოითხოვს ყოველგვარი ცენტრიდან თუ გარკვეული მაღალ დონიდან ჩარევის გარეშე.

ამ ტიპის შეხვედრები ტარდება, მაგალითად, ერგნეთში და ჩვენ ვხედავთ, რომ სირთულეების მიუხედავად, ბევრი საკითხი გვარდება. თუმცა, უფრო მეტი ვერ გვარდება, მაგრამ საუბარი მიმდინარეობს. მუშაობის საშუალება გვეძლევა. ამიტომ ასეთი ფორმატი აუცილებელია.

"მ.კ.": ამ ორი წლის განმავლობაში, რაც ჭუბურხინჯის ფორმატი ჩაშლილია, აფხაზეთთან ყოფითი პრობლემები ვერ გვარდებოდა?

პ.ზ.: როგორ ვერ გვარდებოდა - გვარდებოდა, მაგრამ ტელეფონებით, კონკრეტულ თემებზე კონკრეტული შეხვედრებით. ასეთ პირობებში დრო ძალიან იწელება. იმ საკითხს, რომელიც შეიძლება ერთ კვირაში გადაწყდეს, ერთი თვე ვუნდებით.

მაგალითად, ახლახან გაათავისუფლეს სოხუმიდან ორი ხონელი პირი. ისინი ხონიდან გალის რაიონში სამუშაოდ იყვნენ გადასულები, დააპატიმრეს. მათ არანაირი დანაშაული არ ჩაუდენიათ, პირიქით, მუშაობდნენ. გარკვეულწილად ადგილობრივებს რაღაცაში ეხმარებოდნენ. ისინი დააპატიმრეს და რამდენიმე თვე დასჭირდა მათ გათავისუფლებას, როდესაც ამ ტიპს რეგულარული შეხვედრები რომ ყოფილიყო, უფრო მალე მოხდებოდა გადაწყვეტილების მიღება. საკითხის ოპერატიულად მოგვარებისათვის ადგილზე შეხვედრა და ამ ტიპის ფორმატი აუცილებელია.

"მ.კ.": ამ ვიზიტისას გაერო-ს წარმომადგენლების მხრიდან გალის რაიონის მოსახლეობისთვის დახმარების გაწევის საკითხებიც განიხილებოდა. რაულ ხაჯიმბას თქმით კი, მიუხედავად იმისა, რომ გალის მოსახლეობის უმეტესობა ხმამაღლა აცხადებს, რომ ისინი საქართველოს მოქალაქეები არიან, ეს მათ არ აშინებთ, პირიქით, ცდილობენ, რომ ეს ხალხი აფხაზეთის პოლიტიკურ-ეკონომიკური განვითარების პროცესში აქტიურად ჩართონ და ამ ტერიტორიაზე მათთვის უსაფრთხო ცხოვრების პირობები შექმნან. რამდენად შეესაბამება ხაჯიმბას ეს განცხადება რეალურად გალის მოსახლეობის მიმართ წარმოებულ პოლიტიკას?

პ.ზ.: ნამდვილად დადებითი ნიშანია ის, რომ აფხაზეთის დე ფაქტო ხელისუფლება დღეს ცდილობს გალელები მიიღოს, მათი მოქალაქეობის მიუხედავად. ჩვენთვის ამას დიდი მნიშვნელობა აქვს.

მე ყოველთვის ვამბობდი, რომ ჩვენთვის მნიშვნელოვანია, გალის რაიონი იყოს მშვიდობის რეგიონი, ურთიერთობების გარკვეულწილად მომწესრიგებელი და რომ გალელებს მოქალაქეობის გამო არ ექმნებოდეთ პრობლემები.

მოქალაქეობა არ უნდა იყოს ადამიანების უფლებების დარღვევის მიზეზი. ამ მხრივ ნამდვილად სწორი მიმართულებით გადადგმული ნაბიჯია. მიმაჩნია, რომ მისასალმებელია ასეთი დამოკიდებულება და გალის რაიონში საქართველოს მოქალაქეებს გარკვეულწილად უკვე ანგარიშს უწევენ.

"მ.კ.": ანუ, გალში ადამიანის უფლებების დარღვევა და პრობლემები არ არის?

პ.ზ.: პრობლემები როგორ არ არის, მაგრამ თქვენ ერთი კონკრეტული მაგალითი მოიყვანეთ და შემდეგ საერთოდ განაზოგადეთ - ეს სხვადასხვა რამაა. ადამიანის უფლებები მრავალფორმატიანია. ამ ერთ კონკრეტულ შემთხვევაში გარკვეული სიცხადე არსებობს, სხვა მიმართულებით კი პრობლემები რჩება.

"მ.კ.": ხაჯიმბას განცხადება იმის მაგალითად მოგიყვანეთ, რომ ის დასავლეთისთვის ამბობს ერთს, მაგრამ რეალურად სხვა პოლიტიკას ატარებს. როგორც ექსპერტები აცხადებენ, იქ გალელების შევიწროება ხდება და ხაჯიმბასთვის პრობლემაა სწორედ გალელების საქართველოს მოქალაქეობა, ქართულად სწავლება და ა.შ.

პ.ზ.: საერთო ფონი საკმაოდ მძიმეა, მაგრამ დღევანდელი მდგომარეობა იმაზე მძიმე არ არის, ვიდრე წინათ იყო. ვერ ვიტყვი, რომ ბოლო 6-7 თვის განმავლობაში იქ მდგომარეობა არსებითად გაუარესდა, ამის თქმის უფლებას თავს არ მივცემ.

ექსპერტებში თქვენ ვის გულისხმობთ, არ ვიცი, მაგრამ მათი განცხადებები ანონიმურ ადამიანებს ეყრდნობა. მე გალში კონკრეტულ ადამიანებთან მაქვს მუდმივი კონტაქტი და როგორც წესი, უმრავლესობა აღიარებს, რომ დღეს სუნთქვა უფრო შეიძლება, ვიდრე ადრე. თუმცა, ვითარება, რა თქმა უნდა, სერიოზულად რთულია.

"მ.კ.": ადრე რომელი პერიოდია?

პ.ზ.: თუგინდ ერთი წლის წინ, თუგინდ უფრო ადრეც.

"მ.კ.": ის, რომ გალის მოსახლეობას ე.წ. არჩევნებში მონაწილეობის უფლება ჩამოართვეს?

პ.ზ.: ეს ე.წ. არჩევნები უკანონოა. შეიძლება თქვენ თავს მისცეთ უფლება, ე.წ. არჩევნები, როგორც სერიოზული საკითხი, ისე დააყენოთ, მაგრამ მე ე.წ. არჩევნებზე კონკრეტულ კომენტარს ვერ გავაკეთებ, იმიტომ, რომ უკანონობაა და საქართველოს კანონმდებლობას არ შეესაბამება.

ე.წ. არჩევნებში მონაწილეობა-არმონაწილეობა ჩემი შეშფოთების საგანი არ არის. ჩემი შეშფოთების საგანია გალელების იქ ღირსეული ცხოვრება, სწავლის ხელმისაწვდომობა, გადაადგილების უფლება, საკუთრების განკარგვა.

"მ.კ.": იგივე სწავლებასთან მიმართებით არ არის შეზღუდვები? წელს ქართული სკოლების დაწყებით კლასებში რუსულის სწავლება გააძლიერეს და მომავალი წლიდან საერთოდ რუსულენოვან სწავლებაზე გადასვლა იგეგმება.

პ.ზ.: გალში 11 ე.წ. ქართული სკოლაა, სადაც სწავლება ქართულ ენაზე მიმდინარეობს. სიახლე ეხება ბილინგვურ სწავლებას. ანუ, ქართულ სკოლებში ქართულ ენასთან ერთად რუსული ენის სწავლების დაწყებას. ქართული ენის რუსულით ჩანაცვლებაზე საუბარი არ არის. თუ ვეყრდნობით იმას, თუ რას ამბობენ და აპირებენ, ამბობენ და აპირებენ სწორედ ამას - ქართულთან ერთად რუსული ენის სწავლებასაც.

რასაც და როგორც აპირებენ, ზოგადად სულაც არ არის მისასალმებელი, მაგრამ ისე არ არის, როგორც თქვენ წარმოაჩენთ ვითარებას. ანუ, გაცხადებული პოზიციის შესაბამისად, ქართული ენა რჩება და ქართულთან ერთად რუსული ენა შემოაქვთ, ასეა განცხადებული დე ფაქტო ხელისუფლების მიერ.

"მ.კ.": მაგრამ მაინც გამოდის, რომ ამ კუთხით გაუარესდა მდგომარეობა.

პ.ზ.: თუკი ადამიანს ორი ენა ეცოდინება, ამაში უარესი რა არის?! ჩვენ სხვადასხვა რეგიონში გვაქვს ბილინგვური სწავლება, როდესაც ადამიანს ორ ენაზე ასწავლიან. სიტყვაზე, ინგლისური რომ შეიტანონ, უარესი იქნება? ჩვენ სკოლაში რომ ვასწავლით ქართულთან ერთად ინგლისურს და ფრანგულს, კარგია თუ ცუდი?! ანუ, ადამიანმა ორი ან სამი ენა იცის, ხომ კარგია?!

მე ვამბობ, ამას აპირებენ, მათი განცხადებით. ზოგადად, ენის პოლიტიკის შეცვლა ერთი და ორი წლის საქმე არაა. მაშინ, როცა გარშემო მხოლოდ ქართული ენაა და ქართული სახელმწიფოა, ხოლო რუსული ენის სპეციალისტები და რუსული კულტურა საკმაოდ შორსაა, პანიკასა და ისტერიკას თავი უნდა დავენებოთ და მშვიდად გავნაგრძოთ იმ საქმის კეთება, რაც აფხაზი და ქართველი ხალხის ინტერესებშია. აგერ, მოვა 23-ე სექტემბერი, რაც გალის რაიონი მოწყვეტილია საქართველოს და ვნახავთ, რომ რუსული ენა არ იქნება იქ დომინანტი.