"გარდამოხსნას" (ბერძნულად ეპიტაფიოს") განსაკუთრებული ადგილი უკავია ეკლესიის წმინდა ტრაპეზის სიმბოლიკაში, რომელსაც მართლმადილებელ ეკლესიაში წითელ პარასკევს და დიდი შაბათის ღვთისმსახურების დროს გამოაბრძანებენ და ამაღლებამდე დევს საკურთხევლის ტრაპეზზე.

კორონავირუსთან დაკავშირებით ეკლესიას თავისი დამოკიდებულება და ახსნა აქვს. ეს დამოკიდებულება, რომ ხელისუფლებისი და მედიკოსების წარმომადგენლებისგან  განსხვავდება, აღდგომის დღესასწაულის აღნიშვნასთან დაკავშირებით მიღებული გადაწყვეტილებაც ცხადყოფს. 

მართლმადიდებელი ეკლესია 6 მაისს წმინდა გიორგის აღსრულების დღეს აღნიშნავს, რომელიც ქართველთა მფარველად ითვლება, ამიტომ მას განსაკუთრებულ პატივს მიაგებენ.

„მთის ძირში არს შემოქმედი, ეკლესია დიდ შენი, გუნბათიანი შემკული ყოველთა" - ასე აღწერს შემოქმედის მონასტერს ვახუშტი ბატონიშვილი, რომელიც მე-12 საუკუნეშია აგებული. სამონასტრო კომპლესი, რომელიც გურიაში, სოფელ შეოქმედში მდებარეობს, ორი ტაძრისგან შედგება. ღვთაების ეკლესია მე-12 საუკუნით თარიღდება, ზარზმა - მე-16 საუკუნით, რომელიც საგანგებოდ აუგია ვახტანგ გურიელს 1572 წელს, რათა შიგ დაებრძანებინათ ზარზმის ეკლესიიდან გადმოსვენებული ფერისცვალების ხატი, რომელიც დღემდე შემორჩენილ ხატებს შორის უძველესია და 886 წლით თარიღდება.

მარიამ მაგდალინელი, ლაზარეს დები მართა და მარიამი, სალომე, სუსანა და სხვები-მენელსაცხებელ დედათა ხსენების დღეს მართლმადიდებელი ეკლესია აღდგომის მეორე კვირას აღნიშნავს და უფლისადმი გამორჩეული ერთგულებისა და საიყვარულისთვის პატივს მიაგებს.

შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი დათუნას ეკლესია, რომელიც დაღესტანში, შამილის რაიონის სოფელ დათუნასთან მდებარეობს, მე-10 საუკუნის ბოლოს და მე-11 საუკუნის დასაწყისში აუგიათ. ერთი ვერსიით, მისი აგება დავით აღმაშენებლის სახელს  უკავშირდება, ხოლო მეორე ვერსიით - ქართველ მისიონერებს. 

ეკლესია-მონასტრებთან სამკურნალო დაწესულებებისა და სამედიცინო განათლების კერების არსებობა, რომელიც მე-5 საუკუნიდან დასტურდება, დიდ როლს ასრულებდა ქართული მედიცინის განვითარებაში. ქართველი მოძღვრები კი „არა მხოლოდ სულის, ხორცის მკურნალადაც გვევლინებოდნენ", მათ შორის გამორჩეულები იყვნენ ასურელი მამები. იოანე ზედაზნელი, დავით გარეჯელი და მისი მოწაფე ლუკიანე, რომლებიც დახელოვნებულნი ყოფილან „სენთა მკურნალობაში".

საეკლესიო მედიცინა, რომელიც ქართული საერო მედიცინის განუყოფელ ნაწილად ითვლება, სათავეს უხსოვარი დროიდან იღებს და როგორც მემატიანენი წერენ, "სენთა კურნება" ეკლესიის მსახურთა მოვალეობაში შედიოდა. "კარაბადინებიც" უმეტესად სასულიერო პირების ღვაწლის შედეგად შეიქმნა. გელათისა და იყალთოს აკადემიებში, შვიდ დისციპლინასთან ერთად მედიცინა ისწავლებოდა.

იერუსალიმში, ქრისტეს საფლავის მახლობლად მდებარეობს ერთი ძველი, ქართველების მიერ მე-15 საუკუნეში აგებული მონასტერი, რომელიც წმინდა თეკლას სახელს ატარებს. ის თავის დროზე იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის წინამძღვარმა, ქრისტეფორე ზედგენიძემ ააგო. მე-17 საუკუნის დასაწყისში მონასტერი ქართველებმა ბერძნებს დაუთმეს.

ქართულ ხელნაწერებს 16 საუკუნოვანი ისტორია აქვს. ისინი გადაწერილია როგორც საქართველოს, ის მის ფარგლებს გარეთ არსებულ ეკლესია-მონასტრებში. ხელნაწერების უდიდესი ნაწილი პალესტინაში და ბიზანტიის ქართულ მონასტრებში, ასევე სირიაში შავი მთის მონასტერში მოღვაწე ბერების მიერ არის შესრულებული და დღეს როგორც საქართველოს, ასევე უცხოეთის ცნობილ საცავებში ინახება. მარტო საფრანგეთის ნაციონალურ ბიბლიოთეკაში 32 ქართული ხელნაწერია დაცული.

წმინდა იოანე ოქროპირის ეკლესია, რომელიც სოხუმთან ახლოს სოფელ კომანში მდებარეობს მე-10 მე-11 საუკუნით თარიღდება. ამ ტაძარში დღესაც ინახება წმინდა იოანე ოქროპირის სარკოფაგი, რომელსაც საინტერესო ისტორია აქვს.

იერუსალიმში ქრისტეს აღდგომის ტაძარი მე-4 საუკუნეში, ქრისტეს აღდგომის ადგილას აშენდა. იმპერატორმა კონსტანტინემ ტაძარი დედის, ელენე დედოფლის თხოვნით ააგო, რომელიც დროთა არაერთხელ გაიძარცვა, დაინგრა და აღდგა. ამ წმინდათა წმინდა ტაძრის ისტორია გოლოგოთაა, სადაც ქართველებს პირველი ადგილი ეპყრათ. ამის შესახებ წერდნენ უცხოელი ისტორიკოსები. 1347 წელს ლუდოლფ ზუდჰაიმი თავის თხზულებაში წერს, რომ "გოლგოთას მთის ძირში იბერთა მიწაა, სადაც იბერიელები თავიანთ წირვას ასრულებენ. ქართველებს აქვთ წმინდა საფლავის ეკლესიის გასაღები და ისინი არ შეელევიან საფლავის ქვის უმცირეს ნატეხსაც".